قوربانیكردن‌ و ژینگه‌

admin

بەپشتبەستن بە زانستی نوێ و بە ئامارەكانی دەزگا نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەكان، دەڵێین: قوربانیكردن بە ئاژەڵی وەك وشتر و مانگا و مەڕ و بزن، لە ڕۆژانی جەژنی قورباندا، وەك لە قورئان و سوننەتدا هاتووە، دەبێتە هۆی ڕاگرتنی هاوسەنگیی نێوان گازەكان، چونكە وەك لە ئامارەكانی ڕێكخراوی (فاو) دا هاتووە، ئاژەڵان بەرپرسن لە دەردانی لە (18%)ی بڕی ئەو گازانەی كە پلەی گەرما بەرزدەكەنەوە، وەك گازی میسان (سی ئێچ فۆڕ) و كاربۆن دایئۆكساید، بۆیە بە قوربانیكردن بەم چوار جۆرەی ئاژەڵ، بڕی گازی میسان و كاربۆن دایئۆكساید كەم دەكات و بڕی گازی (ئۆكسیجین)یش زیاد دەكات.

گازی میسان (سی ئێچ فۆڕ)  كە لە ئەنجامی كرداری سووتاندن و پڕۆسەی شیكردنەوەی بەكتیریای توخمە ئەندامییەكانییەوە لە شوێنی ژێرخاك نانی زبڵ و خاشاكەوە دێتە ئاراوە.

پڕۆفیسۆر (كۆنراد)ی سەرۆكی پەیمانگای (بلانك) بۆ مایكرۆبایۆلۆژی، دەڵێت: “ئەو گازی (میسان)ەی كە لە ڕێگەی مانگا و وڵاخی بەرزە و مەڕوماڵاتەوە دەردەچێت، ساڵانەش نزیكەی (600) ملیۆن تۆنە كە بەرزدەبێتەوە بۆ نێو بەرگی هەوا، یەكێكە لە سەرەكیترین هۆكارەكانی دیاردەی قەتیسبوونی گەرما، بۆیە ئەگەر بتوانین سنوورێك بۆ كەمكردنەوەی دابنێین، ئەوسا دەتوانین گۆڕانكارییەكی خێراتر ئەنجام بدەین لەو گۆڕانكارییەی كە لە ڕێگەی دابەزاندنی گازی دوانەئۆكسیدی كاربۆنەوە بەدەستی دەهێنین”.

بەپێی توێژینەوەكانیش دەركەوتووە، كە بڕی گازی میسان لەهەوادا بە ڕێژەی (150%) زیادی كردووە لە ساڵی (1750)وە تا ئەمڕۆ، بەمەش سنوورە ئاساییەكانی خۆی تێپەڕاندووە. ئەوەش ڕاستە كە جیاوازی هەیە لەنێوان كاریگەریی هەر یەك لە گازی میسان و گازی دوانەئۆكسیدی كاربۆن لە ڕووی:
یەكەم: گازی دوانەئۆكسیدی كاربۆن (70%)ی قەبارەی ئەو گازانە پێكدێنێت كە دەبنە هۆی دیاردەی قەتیسبوونی گەرما، لەكاتێكدا گازی میسان (23%) پێكدێنێت.

دووەم: توانای گازی میسان بۆ گلدانەوەی گەرما لەنێو بەرگەهەوای زەویدا (23) جار زیاترە لە توانای گازی دوانەئۆكسیدی كاربۆن.
سێیەم: گازی میسان بۆ ماوەی (8) ساڵ لە بەرگەهەوادا دەمێنێتەوە، لەكاتێكدا گازی دوانەئۆكسیدی كاربۆن بۆ ماوەی زیاتر لە (100) ساڵ دەمێنێتەوە.

لە ساڵی (2002)دا مانگا و مەڕوماڵات نزیكەی (2،3) بلیۆن تۆن لە گازی دوانەئۆكسیدی كاربۆن و نزیكەی (104) ملیۆن تۆن گازی (میسان )ی خستووەتە هەواوە.

تەنها لە فەرەنسادا گازی میسانی دەرچوو لە ڕێگەی دەمی ئاژەڵانەوە، نزیكەی (26) ملیۆن تۆن بووە، لە ڕێگەی پاشەڕۆشیانەوە نزیكەی (12) ملیۆن تۆن بووە .

بۆیە هەتا بەرهەمهێنانی یەك كیلۆگرام لە گۆشتی مانگا، نزیكەی (13) تا (30) كیلۆگرام لە گازی میسان دەچێتە هەواوە.
ئەمڕۆ بەپێی ئامارەكانی ڕێكخراوی كشتوكاڵ و خۆراكی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان، ژمارەی ئەم چوار جۆرە لە ئاژەڵەكان بەم شێوەیەیە:
یەكەم: مانگا:
لە جیهاندا ژمارەی مانگا نزیكەی (1) ملیا رو (500) ملیۆن سەرە، كە:
28% لە هندستانە، كە هیندییەكان نایخۆن و سەری نابڕن.
200 ملیۆن سەر لە بەرازیلە
165 ملیۆن سەر لە ئەمریكایە
110 ملیۆن سەر لە چینە.
دووەم: مەڕ:
لە جیهاندا ژمارەی مەڕ نزیكەی (2) ملیار سەرە، كە (22%)ی لە وڵاتی نیوزلەندایە.
سێیەم: بزن:
لە جیهاندا ژمارەی بزن دەگاتە نزیكەی (1) ملیار، كە (30%)ی لە وڵاتی چینە.
چوارەم: وشتر:
لە جیهاندا ژمارەی وشتر دەگاتە نزیكەی (20) ملیۆن وشتر، كە (70%)ی لە وڵاتە عەرەبییەكانی ئاسیا و ئەفریقیایە.
لێرەوەیە كە لە پڕۆسەی قوربانیكردن بەو چوار جۆرە ئاژەڵە، موعجیزەیەكی گەورەی هەیە كە بریتییە لە كەمكردنەوەی بڕی گازەكانی دوانەئۆكسیدی كاربۆن و میسان، وێڕای زۆر سوودی كۆمەڵایەتی و ئابووریی دیكە.
ئەمەش لەبەر ئەوەی ژمارەی ئاژەڵەكان ساڵانە لەزیادبووندان، بەم پڕۆسەیەش جۆرێك لە هاوسەنگی دەگەڕێتەوە بۆ بڕی ئەو گازانەی كە زیان بە ژینگە و بەرگەهەوا دەگەیەنن.
—————————————————————-
له‌ماڵپه‌ڕی‌ خه‌ڵكه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌.
ن/ عه‌بدولڕه‌حمان سدیق

سه‌رچاوه‌ بیروڕاكان

درێژه‌ی بابه‌ت

شرۆڤه‌یه‌كــی دیكــه‌.. “ئه‌ی ڕه‌قیب” و ئیمان: عه‌بدولڕه‌حمان سدیق *

admin

سروودی نیشتمانی پارچە مۆسیقایەكی نیشتمانیی دانپێدانراوە كە بە وشەكانی خەباتی گەل و كەلتووری كۆمەڵگەو مێژووی وڵاتێك بەرز رادەگرێت و حەماسەت بەگیانی نیشتمانپەروەری و خۆشویستنی نیشتمان دەدات.
سروودی نیشتمانی یان لە بڕگەیەكی دەستووری وڵاتدا یان بە یاسایەكی تایبەت لەلایەن پەرلەمانەوە، یان لەڕێگەی عورف و نەریتی كۆمەڵگەوە پەسەند دەكرێت. سروودی نیشتمانی یان بەزمانی فەرمیی وڵات دەبێت، وەك زۆربەی وڵاتان. یان بەزمانێكی دیكە دەبێت وەك سروودی نیشتمانیی هیندستان (جانا گانا مانا) كە بەزمانی سەنسكریتی بەنگالییە. یان بەگشت زمانەكانی وڵاتەكە دەبێت وەك سروودی نیشتمانیی سویسرا. یاخود وەك سروودی نیشتمانیی كەنەدا دەبێت كە وشەكانی بە زمانە فەرمییەكانی (ئینگلیزی) و (فەرەنسی)یە.

جیاوازیی نێوان سروودی نیشتمانی و گۆرانیی نیشتمانی:

یەكەم: لەڕووی (كات)ەوە سروودی نیشتمانیی هەر وڵات و هەرێمێك، هاوكاتە لەگەڵ رووداوێكی سەرەكیی گرنگدا وەك راگەیاندنی سەربەخۆیی وڵات و گوزارشت لەو سەردەمە دەكات، بەڵام گۆرانی نیشتمانی زادەی رووداوە لاوەكییەكانە و هی سەردەمەكانی دوای ئەو رووداوە سەرەكیەیە و دواتر دێتە ئاراوە.
دووەم: لەڕووی (گوتن)ەوە، سروودی نیشتمانی هەمیشە بەكۆراڵ دەگوترێتەوە، بەڵام گۆرانیی نیشتمانی دەكرێت بەتەنیا كەسێك یان بەكەسێك و كۆرس یان بە كۆراڵ بگوترێ.
سێیەم: لەڕووی (ناوەڕۆك)ەوە، سروودی نیشتمانی پڕ لەشكۆ و حەماسەت و هاندان و زیادەڕەوییە لە خۆشەویستی بۆ نەتەوەو نیشتمان، بەڵام گۆرانیی نیشتمانی باس لە جوانی و بەهاو لایەنە ناسكەكانی نیشتمان دەكات.
چوارەم: لەڕووی (ئاواز)ەوە، سروودی نیشتمانی ریتمێكی سەربازیانەی هەیە، بەڵام گۆرانیی نیشتمانی ئاوازێكی میلۆدیی هەیە.
پێنجەم: لەڕووی بەراوردكردنەوە، هەموو سروودێكی نیشتمانی گۆرانییەكی نیشتمانییە، بەڵام هیچ گۆرانییەكی نیشتمانی نابێتە سروودی نیشتمانی.

سروودی ئەی رەقیب:

یەكەم: ئەی رەقیب واتە ئەی ناحەز ئەی ركابەر، نەك رەقیب بەمانای ناوی (الرقیب)ی پیرۆزی خودا!! بۆیە بەردەوام لەئەدەبیاتی كوردیدا شاعیرانی كوردی موسڵمان كە زۆربەیان شێخ و مەلا و حاجی بوون وشەی رەقیبیان بەو مانایە بەكارهێناوە، ئەوەتا (ئەحمەد موختار بەگی جاف) دەڵێت:
رەقیبی سەگ هەتا چاوم كەلا كرد
منی دووچاری سەد دەرد و بەڵا كرد
(نالی) دەڵێت :
رەقیب و موددەعیی فیتنە و عیلاجی چاوی جادووتن
لەگۆشی گۆشەوارەت نائیبی هارووت و مارووتن

یەكەم: دەستەواژەی دانەری تۆپی زەمان مەبەست لێی تۆپی ئەو سەردەمە بووە كە دژی كورد بۆ كوردقڕان بەكاردەهێنرا، بۆیە نابێت مەبەستی شاعیر لەدانەری تۆپی زەمان خودا بێت!!

دووەم: دەستەواژەی (دینمانە ئاینمانە هەر نیشتمان) گوزارشتە لە(گشت)ێك بە(بەش)ێك لێی، وەك دەستەواژەی (الحج عرفە)، دیارە كە (عەرەفە) بەشێكە لەحەج نەك هەموو حەج عەرەفە بێت، بەڵام لەبەر گرنگیی (عەرەفە) هەموو حەجی پێ پێناسە دەكرێت. هەروەها وەك (الدین النصیحە) یان (الدین المعاملە)، بۆیە شاعیر دەیەوێت بڵێت نیشتمان و خۆشەویستیی نیشتمان بەشێكی گرنگ و سەرەكییە لەدین و ئاین، نەك نیشتمان بەتەنیا یەكسان بێت بە دین و ئاین!!

چی بكەین بۆ ئەوەی سروودی ئەی رەقیب
تەبا بێت لەگەڵ نەگۆڕەكانی ئایندا؟
یەكەم: لەدێڕی (دینمانە ئاینمانە هەر نیشتمان) دەتوانین پێشگری (لە) بخەینە پێش وشەی (دینمانە) و، پیتی (و)یش بخەینە پاشی و بڵێین (لەدینمان و ئاینمانە هەر نیشتمان)، بەمەش ماناكەی راست دەبێتەوە.
دووەم: بۆ زیاتر دڵنیابوونی ئەوانەی پێویستیان بەدڵنیاییە، بڕواننە سروودی نیشتمانیی كۆماری ئیسلامیی ئێران كە دەڵێت:
(سر زد از افق، مهر خاورانفروغ دیدەی حق باورانبهمن فر ایمان ماست) واتە : (بەهمەن هێمای ئیمانی ئێمەیە).

شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە 22ی مانگی (بەهمەن)ی ساڵی 1357ی ئێرانیدا سەركەوت.

لەبەر ئەمەیە ناوی (بەهمەن)یان خستە نێو سروودی نیشتمانیی ئێرانەوە و لەسروودەكەدا هاتووە كە:
(بهمن فر ایمانی ماست) واتە: بەهمەن هێمای ئیمانی ئێمەیە. كەچی هەموو موسڵمانانی ئێران و جیهانیش لەبەردەم ئەم سروودەدا هەڵدەستنەوە و كەسیش ناڵێت (بهمن فر ایمانی ماست) كوفرە، چونكە دەزانن ئەمە شیعرەو بەمانای ئەوە دێت كە سەركەوتن لەم مانگەدا ئیمانی بۆ گێڕاینەوە، نەك بەمانای ئەوە بێت كە بەهمەن ئیمانی ئێمەیە.

نووسینی: عه‌بدولڕه‌حمان سدیق *

* له‌ سایتی ڕووداو وه‌رگیراوه‌

سه‌رچاوه‌ بیروڕاكان

درێژه‌ی بابه‌ت

عه‌بدولڕه‌حمان سدیق: کوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراق نییه‌

admin

ره‌نگه‌ لای هه‌ندێک زاراوه‌ی باخچه‌ی پشته‌وه‌ زۆر ناسراو نه‌بێت، چونکه‌ ساڵانێکه‌ له‌ دیزایندا لای ئێمه‌ ته‌نیا بایه‌خ به‌ باخچه‌ی پێشه‌وه‌ی خانوو ده‌درێت – ئه‌گه‌ر هه‌بێت -، به‌ڵام له‌ دیزاینی ئه‌وروپیدا بایه‌خی زیاتر به‌ باخچه‌ی پشته‌وه‌ی خانوو ده‌درێت.
باخچه‌ی پشته‌وه‌، یان (باک یارد) زاراوه‌یه‌که‌ وه‌ک ئاماژه‌ بۆ ئه‌و جۆره‌ دیزاینه‌ی خانووبه‌ره‌ که‌ بایه‌خ ده‌دات به‌ بوونی باخچه‌یه‌ک له‌ به‌شی پشته‌وه‌ی خانوو که‌ تیایدا جۆره‌کانی گوڵ و رووه‌کی جوان و مه‌له‌وانگه‌ و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ی تێدایه‌.
ئه‌م زاراوه‌یه‌ دواتر هاته‌ نێو دنیای سیاسه‌ته‌وه‌، به‌و مانایه‌ی هه‌ندێک له‌ ده‌وڵه‌تان به‌ئاسانی ده‌ست وه‌رده‌ده‌نه‌ نێو کاروباری ده‌وڵه‌تێکی دراوسێیانه‌وه‌، له‌هه‌ر کاتێکدا پێویستیان پێ بێت.
ئه‌م حکومه‌ته‌ یه‌ک له‌ دوای یه‌کانه‌ی دوای پڕۆسه‌ی ئازادیی عێراقیش هه‌ر کاتێک به‌هێز بن، پشت له‌ کورد و به‌رژه‌وه‌ندیی کورد ده‌که‌ن، هه‌ر کاتێکیش کێشه‌یان هه‌بێت، دێنه‌وه‌ کوردستان و داوا له‌ ئێمه‌ ده‌که‌ن ببینه‌ فاکته‌ری چاره‌سه‌ری کێشه‌کانیان، له‌ به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵه‌ به‌ڵێنێکدا که‌ دواتر هیچیان جێبه‌جێ ناکه‌ن!
بۆیه‌ ئه‌وان وا ده‌زانن کوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراقه‌ و هه‌ر کاتێک ماندوو بن، یان کێشه‌یان هه‌بێت، رووی تێده‌که‌ن، که‌ بێ کێشه‌ش بن، پشتی تێده‌که‌ن. ره‌نگه‌ ئه‌م بۆچوونه‌شیان له‌ رابردوو وه‌رگرتبێت کاتێک له‌ ساڵانی هه‌شتاکاندا رژێمی ئه‌وسای عێراق هه‌ولێری وه‌ک پایته‌ختی هاوینه‌ی عێراق ناساندو، به‌نیاز بوو هه‌موو هاوینێک حکومه‌تی عێراق بێت له‌ هه‌ولێری ئه‌وسای ئۆتۆنۆمییه‌وه‌ حوکمڕانیی عێراق بکات، به‌ڵام ئه‌وه‌ بوو ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ چاوی به‌ رووناکی هه‌ڵنه‌هێنا و سه‌ری نه‌گرت.
بۆیه‌ گرنگه‌ بۆ ئێمه‌ ئه‌مڕۆ وریا بین و ئه‌و راستییه‌ش بزانین که‌ راسته‌ لای ئێمه‌ گۆڕانکاری روویداوه‌ به‌ ئاراسته‌ی هه‌وڵدان به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی، به‌ڵام لای زۆرێک له‌ سیاسییه‌کانی ئێستای عێراق دنیا وه‌ک جارانه‌ و هه‌ر وا ده‌زانن کوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراقه‌ و واشده‌زانن هه‌ولێر پایته‌ختی هاوینه‌ی عێراقه‌!! بۆیه‌ پێویسته‌ خۆمان له‌هه‌ر گوفتار و ره‌فتارێک به‌دوور بگرین که‌ ده‌بێته‌وه‌ مایه‌ی به‌ستنه‌وه‌مان به‌ عێراقه‌وه‌.
له‌ نموونه‌ی ئه‌م قسه‌یه‌شم ناونیشانی ئه‌و باسه‌یه‌ که‌ له‌ ساڵی (۲۰۱۳)دا نووسیم کاتێک په‌رله‌مانی عێراق له‌ هه‌وڵی په‌سه‌ندکردنی سروودێکی نیشتمانی بوو بۆ عێراق ، له‌و ساته‌شدا ده‌ویسترا دێڕه‌ شێعرێکی کوردی بخرێته‌ نێو سرووده‌که‌وه‌ که‌ ده‌ڵێت عێراق به‌ کوردستانه‌وه‌ جوانه‌، بۆیه‌ ئه‌وسا ئه‌م باسه‌ی خواره‌وه‌م نووسی:
“له‌م عێراقه‌ به‌زۆر به‌ده‌وڵه‌تکراوه‌ی دوای جه‌نگی یه‌که‌می جیهان، هه‌ر ماوه‌ ناماوه‌یه‌ک ئاڵا و سروودی نیشتمانی دێته‌ گۆڕین، تا ئه‌و راده‌یه‌ی بووه‌ به‌و ده‌وڵه‌ته‌ی که‌ زۆرترن جار ئاڵا و سرووده‌ نیشتمانییه‌که‌ی گۆڕانکاری تێدا کراوه‌، به‌ جۆرێک که‌ له‌ ماوه‌ی که‌متر له‌ سه‌ده‌یه‌ک نزیکه‌ی (۵)جار سرووده‌ نیشتمانییه‌که‌ی گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌….”
دیاره‌ که‌ خاڵی (یه‌که‌م)ی مادده‌ی (۱۲)ی ده‌ستووری عێراق ده‌ڵێت: به‌ یاسایه‌ک ئاڵای عێراق و سرووده‌ نیشتمانییه‌که‌ی که‌ ئاماژه‌ بۆ پێکهاته‌کانی گه‌لی عێراق ده‌کات، رێکده‌خرێت.
لێره‌وه‌ ماوه‌یه‌کی زۆره‌ که‌ لیژنه‌ی رۆشنبیری و راگه‌یاندن له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق خه‌ریکی داڕشتنی ئه‌م یاسایه‌یه‌ و له‌ دوادانیشتنیشیدا له‌ رۆژی (۱۸)ی (ته‌مموز)ی (۲۰۱۳)دا نه‌گه‌یشتنه‌ ئه‌نجام، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر پێکهاته‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی ده‌یویست دێڕێک به‌ زمانی ئه‌وانیش له‌ سرووده‌ نیشتمانییه‌که‌دا بوونی هه‌بێت…. دیاره‌ کوردیش وه‌ک نه‌ته‌وه‌یه‌کی سه‌ره‌کی له‌ نێو ئه‌م عێراقه‌ی ئێستادا دێڕه‌ شیعرێکی پێشنیاز کردووه‌ بۆ نێو سروودی نیشتمانی عێراق، جا ئه‌وه‌ی من لێره‌دا مه‌به‌ستمه‌ بیخه‌مه‌ڕوو به‌ پله‌ی یه‌که‌م ئه‌وه‌یه‌ که‌ ناوه‌ڕۆکی ئه‌و دێڕه‌ شیعره‌ کوردییه‌ چییه‌ و باس له‌چی ده‌کات؟ چونکه‌ ئه‌م سه‌رنجه‌م له‌ ناوه‌ڕۆکی ئه‌و دێڕه‌ شیعره‌ کوردییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ که‌ په‌رله‌مانتارانی کورد پێشنیازیان کردووه‌ بۆ نێو سرودی نیشتمانی عێراق.
دێڕه‌ شیعره‌ کوردییه‌که‌ ده‌ڵێت: (عێراق به‌ کوردستانه‌وه‌ جوانه‌، پێکه‌وه‌ژیان داوای هه‌مووانه‌).
ئه‌م دێڕه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ چه‌ند خاڵێک:
یه‌که‌م: نوێنه‌رانی خه‌ڵکی کوردستان به‌پێی یاسای سروودی نیشتمانیی عێراق، دان به‌وه‌دا ده‌نێن که‌ کوردستان به‌شێکه‌ له‌ عێراق، ئه‌م دانپێدانانه‌ له‌ رووی ده‌ستوورییه‌وه‌ راسته‌، به‌ڵام له‌ رووی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ زیانی هه‌یه‌.
دووه‌م: ئه‌م دێڕه‌ شیعره‌ رۆڵی کوردستان له‌ عێراقدا ده‌کاته‌ رۆڵێکی جوانکاری ئیشی کوردستان ئه‌وه‌ ده‌بێت هه‌ر عێراق جوان بکات و، کوردستان ببێته‌ باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراق.
سێیه‌م : ئێمه‌ که‌ روومان له‌ ئاینده‌یه‌ و باس له‌ سه‌ده‌ی بیست و یه‌که‌م ده‌که‌ین و، چاوه‌ڕێی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی (سایکس پیکۆ) و (لۆزان) ده‌که‌ین و، داوای مافی بڕیاردانی چاره‌نووس و دامه‌زرانی ده‌وڵه‌تی کوردستان ده‌که‌ین، باش نییه‌ به‌ یاسا و له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ ئه‌م ئیقراره‌ بکه‌ین که‌ عێراق به‌ کوردستانه‌وه‌ جوانه‌.

سه‌رچاوه‌ بیروڕاكان

درێژه‌ی بابه‌ت

عه‌بدولڕه‌حمان سدیق: كوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراق نییه‌

admin

ره‌نگه‌ لای هه‌ندێك زاراوه‌ی باخچه‌ی پشته‌وه‌ زۆر ناسراو نه‌بێت، چونكه‌ ساڵانێكه‌ له‌ دیزایندا لای ئێمه‌ ته‌نیا بایه‌خ به‌ باخچه‌ی پێشه‌وه‌ی خانوو ده‌درێت – ئه‌گه‌ر هه‌بێت -، به‌ڵام له‌ دیزاینی ئه‌وروپیدا بایه‌خی زیاتر به‌ باخچه‌ی پشته‌وه‌ی خانوو ده‌درێت.
باخچه‌ی پشته‌وه‌، یان (باك یارد) زاراوه‌یه‌كه‌ وه‌ك ئاماژه‌ بۆ ئه‌و جۆره‌ دیزاینه‌ی خانووبه‌ره‌ كه‌ بایه‌خ ده‌دات به‌ بوونی باخچه‌یه‌ك له‌ به‌شی پشته‌وه‌ی خانوو كه‌ تیایدا جۆره‌كانی گوڵ و رووه‌كی جوان و مه‌له‌وانگه‌ و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ی تێدایه‌.
ئه‌م زاراوه‌یه‌ دواتر هاته‌ نێو دنیای سیاسه‌ته‌وه‌، به‌و مانایه‌ی هه‌ندێك له‌ ده‌وڵه‌تان به‌ئاسانی ده‌ست وه‌رده‌ده‌نه‌ نێو كاروباری ده‌وڵه‌تێكی دراوسێیانه‌وه‌، له‌هه‌ر كاتێكدا پێویستیان پێ بێت.
ئه‌م حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كانه‌ی دوای پڕۆسه‌ی ئازادیی عێراقیش هه‌ر كاتێك به‌هێز بن، پشت له‌ كورد و به‌رژه‌وه‌ندیی كورد ده‌كه‌ن، هه‌ر كاتێكیش كێشه‌یان هه‌بێت، دێنه‌وه‌ كوردستان و داوا له‌ ئێمه‌ ده‌كه‌ن ببینه‌ فاكته‌ری چاره‌سه‌ری كێشه‌كانیان، له‌ به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵه‌ به‌ڵێنێكدا كه‌ دواتر هیچیان جێبه‌جێ ناكه‌ن!
بۆیه‌ ئه‌وان وا ده‌زانن كوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراقه‌ و هه‌ر كاتێك ماندوو بن، یان كێشه‌یان هه‌بێت، رووی تێده‌كه‌ن، كه‌ بێ كێشه‌ش بن، پشتی تێده‌كه‌ن. ره‌نگه‌ ئه‌م بۆچوونه‌شیان له‌ رابردوو وه‌رگرتبێت كاتێك له‌ ساڵانی هه‌شتاكاندا رژێمی ئه‌وسای عێراق هه‌ولێری وه‌ك پایته‌ختی هاوینه‌ی عێراق ناساندو، به‌نیاز بوو هه‌موو هاوینێك حكومه‌تی عێراق بێت له‌ هه‌ولێری ئه‌وسای ئۆتۆنۆمییه‌وه‌ حوكمڕانیی عێراق بكات، به‌ڵام ئه‌وه‌ بوو ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ چاوی به‌ رووناكی هه‌ڵنه‌هێنا و سه‌ری نه‌گرت.
بۆیه‌ گرنگه‌ بۆ ئێمه‌ ئه‌مڕۆ وریا بین و ئه‌و راستییه‌ش بزانین كه‌ راسته‌ لای ئێمه‌ گۆڕانكاری روویداوه‌ به‌ ئاراسته‌ی هه‌وڵدان به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی، به‌ڵام لای زۆرێك له‌ سیاسییه‌كانی ئێستای عێراق دنیا وه‌ك جارانه‌ و هه‌ر وا ده‌زانن كوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراقه‌ و واشده‌زانن هه‌ولێر پایته‌ختی هاوینه‌ی عێراقه‌!! بۆیه‌ پێویسته‌ خۆمان له‌هه‌ر گوفتار و ره‌فتارێك به‌دوور بگرین كه‌ ده‌بێته‌وه‌ مایه‌ی به‌ستنه‌وه‌مان به‌ عێراقه‌وه‌.
له‌ نموونه‌ی ئه‌م قسه‌یه‌شم ناونیشانی ئه‌و باسه‌یه‌ كه‌ له‌ ساڵی (2013)دا نووسیم كاتێك په‌رله‌مانی عێراق له‌ هه‌وڵی په‌سه‌ندكردنی سروودێكی نیشتمانی بوو بۆ عێراق ، له‌و ساته‌شدا ده‌ویسترا دێڕه‌ شێعرێكی كوردی بخرێته‌ نێو سرووده‌كه‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت عێراق به‌ كوردستانه‌وه‌ جوانه‌، بۆیه‌ ئه‌وسا ئه‌م باسه‌ی خواره‌وه‌م نووسی:
“له‌م عێراقه‌ به‌زۆر به‌ده‌وڵه‌تكراوه‌ی دوای جه‌نگی یه‌كه‌می جیهان، هه‌ر ماوه‌ ناماوه‌یه‌ك ئاڵا و سروودی نیشتمانی دێته‌ گۆڕین، تا ئه‌و راده‌یه‌ی بووه‌ به‌و ده‌وڵه‌ته‌ی كه‌ زۆرترن جار ئاڵا و سرووده‌ نیشتمانییه‌كه‌ی گۆڕانكاری تێدا كراوه‌، به‌ جۆرێك كه‌ له‌ ماوه‌ی كه‌متر له‌ سه‌ده‌یه‌ك نزیكه‌ی (5)جار سرووده‌ نیشتمانییه‌كه‌ی گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌….”
دیاره‌ كه‌ خاڵی (یه‌كه‌م)ی مادده‌ی (12)ی ده‌ستووری عێراق ده‌ڵێت: به‌ یاسایه‌ك ئاڵای عێراق و سرووده‌ نیشتمانییه‌كه‌ی كه‌ ئاماژه‌ بۆ پێكهاته‌كانی گه‌لی عێراق ده‌كات، رێكده‌خرێت.
لێره‌وه‌ ماوه‌یه‌كی زۆره‌ كه‌ لیژنه‌ی رۆشنبیری و راگه‌یاندن له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق خه‌ریكی داڕشتنی ئه‌م یاسایه‌یه‌ و له‌ دوادانیشتنیشیدا له‌ رۆژی (18)ی (ته‌مموز)ی (2013)دا نه‌گه‌یشتنه‌ ئه‌نجام، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر پێكهاته‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی ده‌یویست دێڕێك به‌ زمانی ئه‌وانیش له‌ سرووده‌ نیشتمانییه‌كه‌دا بوونی هه‌بێت…. دیاره‌ كوردیش وه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌كی سه‌ره‌كی له‌ نێو ئه‌م عێراقه‌ی ئێستادا دێڕه‌ شیعرێكی پێشنیاز كردووه‌ بۆ نێو سروودی نیشتمانی عێراق، جا ئه‌وه‌ی من لێره‌دا مه‌به‌ستمه‌ بیخه‌مه‌ڕوو به‌ پله‌ی یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناوه‌ڕۆكی ئه‌و دێڕه‌ شیعره‌ كوردییه‌ چییه‌ و باس له‌چی ده‌كات؟ چونكه‌ ئه‌م سه‌رنجه‌م له‌ ناوه‌ڕۆكی ئه‌و دێڕه‌ شیعره‌ كوردییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ كه‌ په‌رله‌مانتارانی كورد پێشنیازیان كردووه‌ بۆ نێو سرودی نیشتمانی عێراق.
دێڕه‌ شیعره‌ كوردییه‌كه‌ ده‌ڵێت: (عێراق به‌ كوردستانه‌وه‌ جوانه‌، پێكه‌وه‌ژیان داوای هه‌مووانه‌).
ئه‌م دێڕه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ چه‌ند خاڵێك:
یه‌كه‌م: نوێنه‌رانی خه‌ڵكی كوردستان به‌پێی یاسای سروودی نیشتمانیی عێراق، دان به‌وه‌دا ده‌نێن كه‌ كوردستان به‌شێكه‌ له‌ عێراق، ئه‌م دانپێدانانه‌ له‌ رووی ده‌ستوورییه‌وه‌ راسته‌، به‌ڵام له‌ رووی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ زیانی هه‌یه‌.
دووه‌م: ئه‌م دێڕه‌ شیعره‌ رۆڵی كوردستان له‌ عێراقدا ده‌كاته‌ رۆڵێكی جوانكاری ئیشی كوردستان ئه‌وه‌ ده‌بێت هه‌ر عێراق جوان بكات و، كوردستان ببێته‌ باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراق.
سێیه‌م : ئێمه‌ كه‌ روومان له‌ ئاینده‌یه‌ و باس له‌ سه‌ده‌ی بیست و یه‌كه‌م ده‌كه‌ین و، چاوه‌ڕێی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی (سایكس پیكۆ) و (لۆزان) ده‌كه‌ین و، داوای مافی بڕیاردانی چاره‌نووس و دامه‌زرانی ده‌وڵه‌تی كوردستان ده‌كه‌ین، باش نییه‌ به‌ یاسا و له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ ئه‌م ئیقراره‌ بكه‌ین كه‌ عێراق به‌ كوردستانه‌وه‌ جوانه‌.
بۆیه‌ پێشنیازی من ئه‌وه‌یه‌، یان هیچ دێڕه‌ شیعرێكی كوردی تێدا نه‌بێت، ئه‌گه‌ر ده‌شبێت با ئه‌م دێڕه‌ نه‌بێت كه‌ مه‌غزای سیاسیی خراپی لێده‌كه‌وێته‌وه‌ بۆ ئاینده‌، باسه‌كه‌ لێره‌دا ته‌واو.
بۆیه‌ جارێكی دیكه‌ ده‌ڵێم: گرنگه‌ بۆ ئێمه‌ ئه‌مڕۆ وریا بین و ئه‌و راستییه‌ش بزانین كه‌ راسته‌ لای ئێمه‌ گۆڕانكاری روویداوه‌ به‌ ئاراسته‌ی هه‌وڵدان به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی، به‌ڵام لای زۆرێك له‌ سیاسییه‌كانی ئێستای عێراق دنیا وه‌ك جارانه‌ و هه‌ر وا ده‌زانن كوردستان باخچه‌ی پشته‌وه‌ی عێراقه‌ و واشده‌زانن هه‌ولێر پایته‌ختی هاوینه‌ی عێراقه‌!!

سه‌رچاوه‌ بیروڕاكان

درێژه‌ی بابه‌ت